edebiyatokyanus
İÇERİK  
  ANA SAYFA
  YAZILAR
  ARAŞTIRMA-İNCELEME
  SÖYLEŞİ
  DENEME
  ATTİLA İLHAN
  ATTİLA İLHAN-KÖŞE YAZILARI
  E-KİTAP
  ANSİKLOPEDİK
  SATRANÇ VİDEO DERSLERİ DÖKÜMANLAR
  SATRANÇ OYNA
  ŞİİR
  DİL ANLATIM TÜRK EDEBİYATI - LİSE KAYNAK
  EDEBİYAT RADYO
  EDEBİYATIMIZDA ŞİİR ROMAN ÖYKÜ (dinle)
  100 TEMEL ESER (dinle)
  100 TÜRK EDEBİYATÇISI (dinle)
  SESLİ KİTAPLAR
  FOTOĞRAF ÇILIK
  E-DEVLET
  EĞİTİM YÖNETİMİ DENETİMİ
  => YÜKSEK LİSANS TEZİ
  => AB ÜLKELERİNDEKİ EĞİTİM SİSTEMLERİNİN İNCELENMESİ VE TÜRK EĞİTİM SİSTEMİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI
  => EĞİTİM YÖNETİMİNDE YERELLEŞME EĞİLİMİ
  => ÖĞRETİMİN DENETİMİNDE YENİ BAKIŞ AÇISI: “SÜREKLİ
  => Z KURAMI VE OKUL YÖNETİMİNE UYGULANABİLİRLİĞİ
  => İÇERİK KURAMLARI VE EĞİTİM YÖNETİMİNE KATKILARI
  => YÖNETİME KLASİK BİLİMSEL YAKLAŞIMLAR VE EĞİTİM YÖNETİMİNE
  => KAMU YÖNETİMİNDE
  => DÜNYADA VE TÜRKİYE DE EĞİTİM YÖNETİMİ ALANINDA KURAMSAL BİLGİ ÜRETİMİ, SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
  => KAMU YÖNETİMİ TEMEL KANUNU TASLAĞI ve ULUSAL EĞİTİM SİSTEMİ GİRİŞ
  => EĞİTİMDE TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ
  => Eğitimin Değerlendirilmesinde Kullanılabilecek
  => TÜRKİYE’DE DENETÇİ BAĞIMSIZLIĞI
  => Eğitimde Toplam Kalite Yönetimi
  => OKUL MÜDÜRLER İ İ Ç İ N GEL İŞ T İ R İ LEN L İ DERL İ K
  => EGITIM VE YASAL TEMELLERI
  => Ölçme ve Değerlendirmede Alternetif Yaklaşımlar
  => Hukuk Hakkında Genel Bilgiler
  => MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞINA BAĞLI OKUL VE KURUM YÖNETİCİLERİNİN SEÇİMİ
  => DEĞİŞEN DEĞERLER VE EĞİTİM
  => BÖLGE YÖNETİMİ VE EĞİTİM BÖLGELERİ KAVRAMI
  => KİŞİLER ARASI SORUNLARIN ÇÖZÜMÜNDE KULLANILAN SİSTEMATİK MODELLER
  => OKULDA ETKİLİ ÖĞRETMEN-ÖĞRENCİ İLİŞKİSİNİN YÖNETİMİ
  => Temel Hak ve Hürriyetler
  => POZİTİVİSM ÖTESİ PARADİGMATİK DÖNÜŞÜM VE EĞİTİM YÖNETİMİNDE KURAM ...
  => TÜRK EĞİTİM SİSTEMİNDE TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ
  => MEDRESEDEN MEKTEBE OSMANLI EĞİTİM SİSTEMİNDEKİ DEĞİŞME
  => Türk Eğitim Sistemi
  => EĞİTİM YÖNETİMİNİN YASAL VE YÖNETSEL DAYANAKLARI
  => KAMU YÖNETİMİNDEN BİLGİ YÖNETİMİNE
  => HAK KAVRAMI EĞİTİMDE SOSYAL ADALET VE EĞİTİM HAKKI
  => BİLGİ YÖNETİMİ – KURUMSAL BİLGİ -YÖNETİMİ
  => BİLGİ YÖNETİMİ – KURUMSAL BİLGİ YÖNETİMİ-2
  => ARAŞTIRMA PROBLEMLERİNİN BELİRLENMESİ
  => ULUSAL SOSYAL BİLİMLERDE SÜRELİ YAYINCILIK KURULTAYI
  => YENİ PARADİGMA ARAYIŞLARI
  => KONTROL ODAĞININ ÇALIŞANLARIN NEZAKET VEYARDIM ETME DAVRANIŞLARINA ETKİSİ
  => ÖĞRETİMİN DENETİMİNDE YENİ BAKIŞ AÇISI
  => ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN EPİSTEMOLOJİKNANÇLARININ
  => FARKLI EĞİTİM SEVİYELERİNDE ESTETİK BEĞENİ
  => İLKÖĞRETİM MÜFETTİŞ YARDIMCILARININ YETİŞTİRİLMESİ
  => OKULLARDAKİ ÖRGÜTSEL GÜVEN DÜZEYİ
  => MAKALE ANALİZİ
  => FARKLILAŞTIRILMIŞ DENETİM
  => NEOKLASİK VE İNSAN İLİŞKİLERİ YAKLAŞIMI
  => HAK KAVRAMI EĞİTİMDE SOSYAL ADALET VE EĞİTİM
  => HUKUKUN ANLAMLANIRILMASI
  => YENİ NESİL ÖĞRETMENLİK
  => GÖRÜŞME TEKNİĞİ
  => EĞİTİM YÖNETİMİNDE E-DEVLET UYGULAMALARI
  => KARİYER YÖNETİMİ.
  => ÖRGÜTLERDE KARİYER GELİŞTİRME
  => ÖĞRETİMİN DENETİMİNDE YENİ BAKIŞ AÇISI:
  => Eğitim Üzerine Yinelenen Eleştiriler, Alternatif Öneriler
  => Enformasyon Toplumu ve Eğitim
  => FRANSA'DAYÜKSEK ÖĞRETİMİN ÖRGÜTSEL YAPISI: PARİS AKADEMİSİ ÖRNEĞİ
  => AVRUPA’DAKİ EĞİTİM SİSTEMLERİ
  => Türk Eğitim Tarihi
  => BATILILAŞMA DÖNEMİ OSMANLI EĞİTİM SİSTEMİNİN GELİŞİMİNE MUKAYESELİ BİR BAKIŞ
  => Almanya, Fransa ve Polonya’nın Eğitim Sistemleri
  => ÖĞRETMENLİK UYGULAMALARINDA MİKRO ÖĞRETİM YÖNTEMİNİN ETKİLİLİĞİNİN İNCELENMESİ
  => EDEBİYAT TEMELLİ SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETİMİ
  => EDEBİYAT ÖĞRETİMİNDE WALDMANN MODELİ
  => Sosyal Bilimler Veri Tabanı
  => tezler
  => disiplin ile ilgili KAVRAMLAR,
  => EĞİTİMDE PERFORMANS DEĞERLENDİRME sunu
  => ORTA ÖĞRETİM OKULU ÖĞRETMENLERİNİN
  => BiR HizMET içi EGiTiM OLARAK DENETiM
  => İLKÖĞRETİM OKUL YÖNETİCİLERİNİN DEĞERLENDİRME ROLLERİNE İLİŞKİN ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİ
  => İlköğretim Müfredat Laboratuvar Okullarında Yönetim Süreci
  => EĞİTİM ÇALIŞANLARININ ÖRGÜTSEL SOSYALLEŞMELERİNDE İLKÖĞRETİM OKULU
  => eğitim üzerine
  => EĞİTİM MAKALE YAZI
  => Eğitişim Yazıları
  => Öğretmen ve Okul Yöneticilerinin Sınıf Yönetim Profillerinin İncelenmesi
  => Odenwald Okulu
  => EĞİTİM ÖRGÜTLERİNDE BİLGİ YÖNETİMİ STRATEJİLERİ - YAŞ VE OKUL
  => Bilgi yönetiminin tanımı ve önemi
  => BİLGİ YÖNETİMİ
  => MAKALELERİMİZ
  => 17. MİLLÎ EĞİTİM ŞÛRASI EĞİTİM YÖNETİCİSİ VE EĞİTİM MÜFETTİŞİ YETİŞTİRME SORUNU
  => EĞİTİM KURUMLARI PERFORMANSININ GELİŞTİRİLMESİNDE ÖZDEĞERLENDİRMENİN ÖNEMİ
  => Okul Müdürlerinin Öğretmen Denetimindeki Etkililikleri
  => MAKALELER - eğitim
  => makale havuzu
  => YÖNETİM1
  => İNCELEME1
  => İNCELEME2
  => İNCELEME,
  => İNCELEME,,
  => İNCELEME,,,
  => EĞİTİM SOSYOLOJİSİ
  => eğitim dergi arşivi
  => BAĞLANTI
  => eğt
  => AVRUPA BiRLiGi YOLUNDA YENi OKUL, OKUL YÖNETiCiLERiNiN KARAR VERME SÜRECi
  RADYO TİYATROSU
  ÖĞRETMEN KAYNAK
  EDEBİYAT TV
  SÖYLEŞİLER - BELGESELLER TV
  RADYO KLASİK
  TÜRKÜLER
  GAZETELER MANŞETLER
  ÖYKÜ ANTOLOJİSİ
  DERGİLER - KİTAPLAR - KÜTÜPHANELER
  E-DERGİ
  KİM KİMDİR BİYOGRAFİLER
  ZİYARETÇİ DEFTERİ
  İLETİŞİM
  EDEBİYAT OKYANUS
KONTROL ODAĞININ ÇALIŞANLARIN NEZAKET VEYARDIM ETME DAVRANIŞLARINA ETKİSİ

KONTROL ODAĞININ ÇALIŞANLARIN NEZAKET VE

YARDIM ETME DAVRANIŞLARINA ETKİSİ: KAMU

SEKTÖRÜNDE BİR ARAŞTIRMA

H. Nejat BASIM*

Harun ŞEŞEN**

ÖZET

Kişilerin yaşadıkları olayların nedenlerini nelere atfettikleri, kişisel kontrol odakları ile ilgili olup,

çalıştıkları örgütte sergileyecekleri nezaket ve yardım etme davranışlarını etkileyebilmektedir. Bu

çalışmada çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan 233 kişiye bir anket uygulanarak kişisel

kontrol odakları, yardım etme ve nezaket davranışı gösterme eğilimleri ölçülmüştür. Elde edilen

verilerin değerlendirilmesinde değişkenler arası korelasyonlar araştırılmış ve ortalamalar arası farklar

bağımsız örneklem t-testi ile incelenmiştir. Sonuçlar, çalışanların çoğunluğunun iç kontrol odaklı

olduklarını ve iç kontrol odaklı bireylerin dış kontrol odaklılarla kıyaslandığında yardım etme ve

nezaket davranışı gösterme eğilimlerinin daha fazla olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler: Kontrol odağı, iç kontrol, dış kontrol, yardım etme, nezaket

ABSTRACT

It is about personal locus of control to where people attribute the reasons and results of the

events in their lives. This locus of control may influence the employees’ helping and courtesy

behaviors within the organization. In this study, a questionnaire was delivered to 233 people

working in public services to measure their locus of control, helping and courtesy behavior

tendencies. Correlations between variables were searched and the differences between mediums

were examined using two independent samples t-test. Results showed that most of the employees

had internal locus of controls and the people with internal locus of control tended to show

helping behaviors and courtesy behaviors more than those with external locus of control.

Keywords: Locus of control, internal control, external control, helping behavior, courtesy

GİRİŞ

Kişilerin, yaşadıkları olayların nedenlerini nelere atfettirdikleri hem sosyal

hem de çalışma hayatlarında önemli sonuçlar doğurmaktadır. Bazı insanlar,

yaşadıkları her türlü olayı, başarı ya da başarısızlıklarını kendilerinin kontrol

edebildiğine inanırken, bazıları ise şans ve kaderin yaşamlarındaki asıl belirleyici

olduğunu düşünmektedirler. Bu düşünce farklılığı bir çok davranış şeklini

değiştirmekte, olayları kontrol edebildiğine inananları başarıya götürürken, her

şeyi şans ya da kadere bağlayanları başarısızlık ve psikolojik problemlere

taşıyabilmektedir.

Çalışma hayatında birçok insanla birlikte ve birbirine bağımlı bir şekilde

hareket etmek zorunda olan günümüzün modern bireyleri, işlerinde kolektif

uyumu sağlamada en önemli adımın diğerlerine yardım etmekten ve ikili

ilişkilerde nezaket ve hoşgörü sergilemekten geçtiğini öğrenmiştir. Bugün,

örgütsel başarı ancak çalışanların biçimsel rollerinin ötesinde, kendi istekleri ile

* Yrd. Doç. Dr., Kara Harp Okulu Savunma Bilimleri Enstitüsü

** Kara Harp Okulu Savunma Bilimleri Enstitüsü

H. Nejat BASIM – Harun ŞEŞEN

160

diğer çalışanlara yardım etmeleri ve onların işlerini kolaylaştırmaları ile

mümkündür. Bu bağlamda, bu çalışmada kişilerin kontrol odağı inançlarının bu

tür yardım etme ve nezaket davranışlarını ne şekilde etkilediği araştırmış,

örgütsel başarıya olan katkısı tartışılmıştır.

Kontrol Odağı Kavramı

Kontrol odağı kavramı, sosyal öğrenme kuramı çerçevesinde yapılandırılmış

ve bir kişilik özelliği olarak tanımlanarak ilk kez Rotter (1966) tarafından

kullanılmıştır. Kontrol odağı inancı, bireylerin yaşadıkları pekiştirmelerin, yani

elde ettikleri sonuçların veya ödüllerin, ya da başarı veya başarısızlık

durumlarının, nelere atfedildiği ile ilişkilidir. Bu atıflar, kendileri dışındaki şans,

kader ve güçlü diğer insanlar gibi faktörlere yapılabileceği gibi, kendi

davranışlarının bir sonucuna da bağlanabilmektedir (Solmuş, 2004). Kontrol

odağı kısaca, bireyin yaşadığı olayları nelerin kontrol ettiğine dair inancıdır

(Strauser, Ketz ve Keim, 2002).

Bazı insanların kişisel kontrol duygusu yüksek iken, bazı insanlar davranışları

ile başlarına gelen olaylar arasında bağlantı kurmazlar. Rotter (1966) tarafından

geliştirilen teoriye göre insanlar, başlarına gelen iyi ve kötü olayların sebeplerini

algılama bakımından farklılaşırlar. Kontrol odağı inancındaki bu farklılık,

insanların hem kendileriyle ilgili hem de başkalarının yaşadığı durumları algılama

ve değerlendirmelerinde de farklılaşmaya neden olur (Taylor, Peplau ve Sears,

2006). Bir anlamda kontrol odağı inancı, çevresel koşulların bireyin başarılarına,

başarısızlıklarına veya diğer yaşadıklarına belirli bir açıklama getiremediği

durumlarda, bunları açıklamak için kronik bir yöntem olarak ortaya çıkmaktadır

(Taylor ve diğerleri, 2006).

Dış kontrol odağı: Rotter, bir pekiştirmenin ya da sonucun, birey

tarafından kendi davranışlarına bağlı olmadan sonuçlandığı şeklinde algılanması

durumunda, bunun tipik olarak “şans, kader ve kısmet” in sonuçları olarak

benimsendiğini belirtmektedir. Bunun dışında birey, olayların nedeni olarak,

kendisini çevreleyen büyük ve karmaşık güçleri de görebilir. Davranışlarının ya

da başlarına gelen olayların kendileri tarafından değil de daha çok dış güçler

tarafından belirlendiğine inanan bireyler, bu inançlarının derecesine göre dış

kontrollü olarak tanımlanmaktadır (Rotter, 1990).

İç kontrol odağı: Olay ve durumları kendi davranışına ya da göreceli olarak

kalıcı özelliklerine bağlı olarak algılayan kişinin sahip olduğu kontrol odağı

inancı, iç kontrol olarak tanımlanmaktadır (Küçükkaragöz, 1998). İç kontrol

odağına sahip bireyler, gelecekteki davranışlarını belirlemede kendilerine katkı

sağlayacağına inandıkları çevresel uyarıcı ya da değişimlere dış kontrol odağına

sahip bireylerden daha fazla duyarlılık gösterirler; çevresel koşulları değiştirme

konusunda daha fazla adım atarlar ve yeteneklerine veya başarı ya da

başarısızlıklarına daha fazla önem verirler (Solmuş, 2004). İç kontrol odağına

sahip bireyler, yaşamlarının herhangi bir boyutuyla ilgili olarak mutsuz

olduklarında, bunu kendi çabalarıyla değiş__________tirebileceklerine inanırken, dış kontrol

odağına sahip bireyler, yaşamlarını yönlendirme konusunda çaresizlik yaşama

Kontrol Odağının Çalışanların Nezaket ve Yardım Etme Davranışlarına Etkisi: Kamu Sektöründe

Bir Araştırma

161

eğilimindedirler ve yaşamlarındaki bazı ödüllerin kendi çabalarından

kaynaklanmadığına, yalnızca doğru zamanda doğru yerde olmanın getirdiği bir

rastlantı olduğuna inanırlar (Solmuş, 2004).

Birçok araştırma sonucunda, iç kontrol odaklı bireylerin duygularını ifade

etmede, dış kontrol odaklı bireylere göre daha az zorlandıkları, kendilerine daha

çok güvendikleri ve daha az oranda başkaları tarafından onaylanma gereksinimi

duydukları ve psikolojik-fiziksel sağlıklarına daha fazla dikkat ettikleri

görülmüştür (Solmuş, 2004). Dış kontrol odaklı bireylerin, olumsuz olayların

gerçekleşmesini engelleyemeyecekleri düşüncesiyle, iç kontrol odaklı bireylere

oranla daha fazla kaygı, stres ve depresyon yaşadıkları görülmüştür (Ashby,

Kottman ve Draper, 2002; Solmuş, 2004).

İç ve dış kontrol odağı inancını kişilik özelliği olarak ele alıp inceleyen birçok

araştırma, iç kontrol odağı yöneliminin kişilikteki etkilerinin, dış kontrol odağı

yönelimli olmaya oranla daha olumlu sonuçları olduğunu göstermektedir. Dış

kontrol inancı ise daha çok, düşük benlik saygısı, depresyon, baş ağrıları, diğer

psiko-fizyolojik semptomlar ve psikopatoloji ile ilişkilidir (Küçükkaragöz, 1998).

Strickland (1989), olayların davranışlarına bağlı olduğunu düşünen bireylerin,

hoş olmayan yaşam olaylarını değiştirmede daha ısrarcı olduklarını, şans ya da

kader gibi kendi dışındaki güçlere bağlayanların ise daha az girişimci ve

mücadeleci olduklarını belirtmektedir (Küçükkaragöz, 1998).

İç kontrol inancına sahip bireyler, amaçlarına ulaşma ihtimali ile gösterdikleri

çaba ve tecrübelerinden ders çıkarma yeteneği arasında doğru ilişki olduğuna

inanırlar ve kendileri için zor hedefler koyarlar. Buna karşılık, dış kontrol odaklı

bireyler de gösterdikleri çaba ile bu çabanın sonucunda elde ettikleri netice

arasında bir bağlantı olduğuna inanmazlar. Başlarına gelen önemli olayların

belirleyicisi olarak şans faktörünü görürler (Bernardi, 2001).

İki farklı kontrol odağı inancı arasındaki bir diğer farklılık ise başarı ve

başarısızlık durumlarına yaptıkları nedensel yüklemelerdir (Solmuş, 2004). İç

kontrol odaklılar olayların sorumluluklarını alıp, başarı veya başarısızlıkta neden

olarak kendilerini görürler. Dış kontrol odaklılar ise, başarı ve başarısızlık

durumlarını hep kendileri dışındaki faktörler ile ilişkilendirme yaparak,

başarısızlıklarda diğerlerini suçlarlar ve dış faktörleri sorumlu tutarlar (Bernardi,

2001). Bu durumla ilişkili olarak, Anderson (1977), iç kontrol odaklı bireylerin

problem çözmeye karşı daha aktif tutum benimsediklerini; Silvester ve

arkadaşları (2002) da başarısızlıkları ile ilgili, kendilerine ve kontrol edilebilir

davranışlara atıfta bulunan bireylerin, işte daha fazla gelişim kaydettiklerini ve

yüksek iş motivasyonuna sahip olduklarını belirtmektedirler..

İç ve dış kontrol odağına sahip bireylerin iş ortamındaki davranışlarıyla ilgili

en belirgin farklılıkların iş doyumu, işe bağlılık, motivasyon ve stres konularında

ortaya çıkmaktadır. Birçok araştırma sonucunda, başarılı performansın

nedenlerini kendisine yükleyen, yeterlilik ve yeteneklerine güvenen, sorunları

çözmek için karar alabilen ve gerekli adımları atabilen çalışanların, yani iç

kontrol odaklı bireylerin, daha fazla iş doyumu, işe bağlılık ve motivasyon

yaşadıkları görülmüştür (Solmuş, 2004). Benzer şekilde, Andrisani ve Nestel

(1976) ve Spector (1988) da iç kontrol odaklı çalışanların iş tatmin seviyelerinin

H. Nejat BASIM – Harun ŞEŞEN

162

daha yüksek olduğunu, işte daha uzun süre çalıştıklarını, genellikle daha yüksek

ücret aldıklarını ve yüksek statüye sahip olduklarını bildirmektedirler.

Bütün bu değerlendirmelerden sonra, genel olarak iç kontrol odağı inancına

sahip bireylerin çevreden gelen olumsuz etkilere daha fazla direnen, kişisel

özgürlüklerinin sınırlandırmasına güçlü tepki gösteren, kendilerini daha etkili,

güvenli ve bağımsız kişiler olarak algılayan, olumlu kendilik algılamalarına sahip,

atılgan ve girişimci kişiler oldukları söylenebilir. Buna karşılık dış kontrol odaklı

bireylerin de, çevre üzerinde kontrollerinin olmadığına inanmalarından dolayı

daha pasif, kendilerine ve başkalarına daha az güvenen kişiler oldukları

söylenebilir. Elde edilen bu sonuçlar, iç kontrol odaklı olmanın olumlu bir

kişilik özelliği olduğu kanısını kuvvetle vurgulamakta (Malki 1998; Loosemore

ve Lam, 2004; Silvester ve diğerleri, 2002) ve iç kontrol odağı eğiliminin çalışma

ortamında nezaket ve yardım etme davranışlarını ortaya çıkarabileceğini

göstermektedir.

Nezaket ve Yardım Etme Davranışları

Herhangi bir emre dayalı olmayan, örgüt için fayda sağlayan davranışlar ve

hareketler, çalışanların biçimsel rol davranışlarından farklılık gösterir. Biçimsel

olmayan davranışlar şeklinde ele alınan bu davranışlar literatürde, “prososyal

davranış” veya “fazladan rol davranışı” (Moorman ve Blakely, 1995; Smith,

Organ ve Near, 1983; Organ, 1988) olarak adlandırılmaktadır. Bu davranışlar

çoğu zaman kişilerin kendi istekleri sonucunda ortaya çıkmakta ve örgüte fayda

sağlamaktadır. Literatürde sadakat, itaat, taraf tutar katılım, kişisel inisiyatif,

nezaket ve yardım etme gibi birçok davranış fazladan rol davranışı olarak

adlandırılmaktadır (Van Dyne, Graham ve Dienesch, 1994; Morrison, 1994;

Moorman ve Blakely, 1995).

Bu tür davranışlardan birisi olan nezaket, başkalarının işlerini etkileyecek

hareketler yapmadan veya kararlar almadan önce onları bilgilendirmeye dayanan

davranışları ifade etmektedir (Deluga, 1995: 2; Organ, 1988; Podsakoff ve

diğerleri, 1990). Bu nedenle nezaket, problemleri önlemede önemli rol oynar ve

zamanın yapıcı bir biçimde kullanılmasını kolaylaştırır. Bir örgütte olumlu iklimin

yakalanıp performansın artırılabilmesi için, birbirleriyle iletişimde bulunan

bireylerin karşılıklı olarak olumlu davranışlar sergilemeleri gerekir.

Yardım etme davranışı ise, bir zorunluluk ya da görev olmadığı halde diğer

kişilere yardım etmeye veya işle alakalı sorunların ortaya çıkmasını önlemeye

yönelik gönüllü davranışları içerir (Graham, 1989; Organ ve Konovsky, 1989:

157; George ve Jones, 1997: 154; Podsakoff, Mackenzie, Paine ve Bachrach,

2000: 514). Podsakoff ve arkadaşları (1990: 111) diğerlerine yardım etme

davranışını, bir sorun oluştuğunda çalışanların; uzman kişilere yardımcı olmayı

amaçlayan ve bu durumda çalışanların daha verimli çalışmasını sağlayan

davranışları olarak belirtmişlerdir. Uzman kişilerin, örneğin ustabaşılar ya da

kıdemli çalışanların hiç bir ücret almaksızın yeni meslektaşlarına yardım etmesi de

bu kapsamdadır. Benzer şekilde bir çalışanın, diğer bir çalışanın rahatsızlığı

nedeniyle onun işini üstlenmesi davranışı, bu davranışa örnek olarak verilebilir

(Kidwell, Mossholder ve Benneth, 1997: 777) Bu tür davranışlar, bireylerin

Kontrol Odağının Çalışanların Nezaket ve Yardım Etme Davranışlarına Etkisi: Kamu Sektöründe

Bir Araştırma

163

performanslarını geliştirerek grup verimliliğine katkıda bulunurlar. Diğerlerine

yardım davranışı, biçimsel görevlerin ötesinde performans faaliyetleri ile

ilişkiliyken; nezaket, doğru ve gelecekte olası problemlerin oluşmasını engelleyen

davranışları kapsamaktadır (Burns ve Collins, 2000: 1-4). Bu nedenle nezakete

dayalı davranışlar, daha çok gelecek odaklı davranışlar olarak ifade edilmektedir.

Buraya kadar açıkladığımız kuramsal çerçeve bağlamında çalışanların örgüt

içinde sergileyecekleri nezaket ve yardım etme davranışlarının kişilerin kontrol

odakları ile ilişkili olacağı söylenebilir. Literatürde daha önce yapılmış araştırma

sonuçları incelendiğinde, iç kontrol odaklı bireylerin dış kontrol odaklı bireylere

nazaran daha fazla nezaket ve yardım etme davranışı sergilemeleri beklenebilir.

Bu kuramsal gerçekliği sınamak üzere, takip eden bölümde yöntemi ve

bulgularına yer verilen araştırmamızda aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır:

1. İç kontrol odaklı bireyler ile dış kontrol odaklı bireylerin nezaket

davranışı gösterme eğilimleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?

2. İç kontrol odaklı bireyler ile dış kontrol odaklı bireylerin yardım etme

davranışı gösterme eğilimleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?

YÖNTEM

Örneklem

Araştırmanın örneklemi Bakanlıklar ve Bakanlıkların Ankara’ daki bağlı/ilgili

kuruluşlarında görev yapan ve rastlantısal olarak belirlenen, 124 kadın ve 109

erkek olmak üzere toplam 233 kişiden oluşmaktadır. Örneklemin yaşları 22 ile 49

arasında değişmektedir ve yaş ortalaması 36.10 (Ss=6.60) olup, %62’si evli,

%34’ü bekar, %3’ü boşanmış, %1'i ise dul’dur. Eğitim düzeyi açısından

bakıldığında, %14’ü lise mezunu, %32’si ön lisans, % 48'i lisans ve % 6’sı yüksek

lisans derecesine sahiptir. Örneklemin mesleklerindeki çalışma süresi ise 1 ile 28

yıl arasında değişmekte olup, ortalama 11,98 (Ss=6,14) yıl olarak bulunmuştur.

Ölçüm Araçları

Rotter’in İç-Dış Kontrol Odağı Ölçeği

Rotter (1966)’in İç-Dış Kontrol Odağı Ölçeği, bireylerin genellenmiş kontrol

beklentilerinin içsellik-dışsallık boyutu üzerindeki konumunu; pekiştiricilerin

bireyin kendi içindeki ya da dışındaki güçlerin (şans, kader) kontrolünde

olduğuna dair sahip olduğu genel beklenti ya da inancı ölçmekte olup, Türkçe’ye

uyarlanması Dağ (1991; 2002) tarafından yapılmıştır. Ölçek 29 maddeden

oluşmaktadır ve iki seçeneklidir. Testi yanıtlayan kişiden kendisine uygun olan

İLETİŞİM edebiyatokyanus@gmail.com  
   
Reklam  
   
edebiyatokyanus 276647 ziyaretçi (539531 klik) kişi burdaydı!
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=