edebiyatokyanus
İÇERİK  
  ANA SAYFA
  YAZILAR
  => Attila İlhan Şiiri-DoDoç.Dr. Yakup ÇELİK
  => Bunalım Edebiyatı ve Modernizmin Sorunları-Svetlana Uturgauri
  => Karagöz'e Ezgi-Satı Erişen
  => Orta Oyunu Eksikliği-Nihal Türkmen
  => Orta Oyunu ve Karagöz-Nihal Türkmen
  => Dilin Yapısı ve Toplumun Yapısı-Emile Benveniste
  => Türkçe Metinlerde Bağdaşıklık ve Tutarlılık-İrem Onursal
  => Asansörle Yükseltilmek İstenen Çukurlar-Can Yücel
  => KÜLTÜR VE ÖTESİ-Cemil MERİÇ
  => Türkoloji-Cemil MERİÇ
  => Tevfik Fikret ve Batı Retoriği-Rıza Filizok
  => Estetik tarihimize bir bakış-Arslan Kaynardağ
  => MÜRSEL MECAZ-Rıza FİLİZOK
  => Başlıca Dil Bilimi Akımları-Prof.Dr. Rıza FİLİZOK
  => ZİYA OSMAN SABA’NIN NEFES ALMAK ADLI ŞİİR KİTABINDA -Yrd. Doç. Dr. Safiye AKDENİZ
  => HİKAYE VE ROMANDA “ANLATICI”YA GÖRE METİN TİPLERİ, - Yard. Doç. Dr. Safiye AKDENİZ
  => GÖSTERGEBİLİM-Yard. Doç. Dr. Mustafa Ö Z S A R I
  => TÜRKİYE'NİN ÖNEMİ-Emre Kongar
  => KÜRESELLEŞME VE KÜLTÜREL FARKLILIKLAR ÇERÇEVESİNDE ULUSAL KÜLTÜR-Prof. Dr. Emre Kongar
  => TÜRKİYE'NİN KÜLTÜREL ÖZ-ANLAYIŞI: AVRUPA BİRLİĞİ İÇİN BİR ZENGİNLİK-Emre Kongar
  => BARIŞ KÜLTÜRÜ VE DEMOKRASİ-EMRE KONGAR
  => GOP NEYİ AMAÇLIYOR, NEYİ GERÇEKLEŞTİREBİLİR-EMRE KONGAR
  => YENİ EMPERYALİZM, HUNTINGTON VE ELEŞTİRİSİ-Emre Kongar
  => KÜRESELLEŞME BAĞLAMINDA TÜRKİYE-Emre KONGAR
  => DEMOKRASİ KÜLTÜRÜ SORUNLARI-Emre Kongar
  => AVRUPA BİRLİĞİ'NE "ONURLU VE BAŞI DİK" GİRİŞ NE DEMEK-Emre Kongar
  => TOPLUMSAL VE SİYASAL GELİŞMEMİZİ ETKİLEYEN MARKALAR-Emre Kongar
  => KÜRESELLEŞME, MİKRO MİLLİYETÇİLİK, ÇOK KÜLTÜRLÜLÜK, ANAYASAL VATANDAŞLIK-Emre KONGAR
  => NİYAZİ BERKES'DE ÇAĞDAŞLAŞMA KAVRAMI-Emre KONGAR
  => KEMAL TAHİR-Hilm Yavuz
  => OYUNLARIM ÜSTÜNE-Nazım Hikmet
  => OYUN YAZARI OLARAK-Ataol Behramoğlu
  => POPÜLER EDEBİYAT- M. Orhan OKAY
  => HER SÖZ BİR ŞEY SÖYLER-Feyza HEPÇİLİGİRLER
  => Tiyatronun Kökeni, Ritüel ve Mitoslar
  => ROMANDA KURMACA VE GERÇEKLİK
  => Fuzûlî’nin Hikaye-i Leylâ ve Mecnun’u
  => SEZAİ KARAKOÇ ve HİS “;KAR ŞİİRİ”;-Selami Ece
  => İSTANBUL’UN AHMED MİDHAT EFENDİNİN ROMANLARINA TESİRİ
  => AHMET MİDHAT’A ATFEDİLEN BİR ESER: “HÜKM-İ DİL” VE MANASTIRLI MEHMET RIFAT
  => CEZMİ ÜZERİNE BAZI DÜŞÜNCELER
  => "EDEBİYATEĞİTİMİ"NDE "EDEBÎ METİN"İN YERİ VE ANLAMI
  => Mustafa Kutlu ve Rüzgârlı Pazar
  => BİR BİLİM ADAMININ ROMANI” ÜZERİNE GEÇİKMİŞ BİR TAHLİL
  => ÖLÜMÜNÜN 50. YIL DÖNÜMÜNDE
  => “MİT”TEN “MODERN HİKÂYE” “HİKÂYE”NİN SERGÜZEŞTİ
  => EDEBİYAT DİLİ/EDEBÎ DİL
  => BİR NESLİN VEYA BİR ŞAİRİN ROMANI: MÂİ VE SİYAH
  => İSTİKLÂL MARŞI’NIN TAHLİLİ
  => CAHİT KÜLEBİ
  => TEVFİK FİKRET’İN ŞİİRLERİNDE TRAJİK DURUM
  => MEHMED RAUF’UN ANILARI yahut EDEBÎ HATIRALARIN YAYIMI ÜZERİNE BİR DENEME
  => MEÇHUL BİR AŞKIN SON NAĞMELERİ: TEVFİK FİKRET’İN “TESADÜF” ŞİİRLERİ / YARD. DOÇ. DR. NURİ SAĞLAM
  => Tarihsel Romanın Eğitimsel İşlevi
  => ALIMLAMA ESTETİĞİ VE EDEBİYAT ÖĞRETİMİ1
  => Tanzimat Dönemi Oyun Yazarliginda Batililasma
  => SİNEMA VE EDEBİYAT TÜRLERİ
  => EDEBİYAT EĞİTİMİ, ESTETİK BİR HAZZIN EDİNİMİ
  => EDEBÎ TENKİT
  => ADALET AĞAOĞLU’NUN DAR ZAMANLAR ÜÇLEMESİNDE KİMLİK SORUNU
  => Halit Ziya ve Mehmet Rauf'un hayatları ile romanları
  => YAZIN VE GERÇEKLİK
  => MİLLÎ EDEBİYAT
  => HECE-ARUZ TARTIŞMASI/ Arş.Gör.Oğuzhan
  => AHMET HAŞİM’İN ŞİİRLERİNDE ATEŞİN DİLİ / ARŞ. GÖR. VEYSEL ŞAHİN
  => ROMAN TEKNİĞİ BAKIMINDAN YABAN
  => TANZİMATTAN GÜNÜMÜZE COCUK EDEBİYATI
  => KADIN VE EDEBİYAT
  => Şiirin Temel Özellikleri-Christopher Caudwell
  => EDEBİYAT EĞİTİMİ: HERMENEUTİK BİR YAKLAŞIM Vefa TAŞDELEN
  => VOLTAİRE VE ROUSSEAU ETRAFINDA AYDINLANMA ÇAĞI FRANSIZ YAZINI
  => TÜRKİYE’DE ULUSAL KÜLTÜR TARTIŞMALARI BAĞLAMINDA ÇAĞDAŞ UYGARLIK SORUNU
  => EDEBİYATIN DİLİ ÜZERİNE
  => TARİHİN SINIFLANDIRILMASI
  => Türk Milletini Uyandıran Adam: Attila İlhan
  => EDEBİYAT DERSLERİNİN İÇERİĞİNİN DEĞİŞTİRİLMESİ KONUSUNDA
  => "Yalancı şöhretlerin Gerçek Yüzünü Ortaya Koydum"-Hilmi Yavuz
  => AVRUPA BİRLİĞİNİ YARATAN NEDENLER VE TÜRKİYE Metin AYDOĞAN
  => DİVAN ŞİİRİYLE HALK ŞİİRİNDE ORTAK BİR SÖYLEYİŞ BİÇİMİ
  => divan şiirindeki sevgili tipini alaya alan bir roman
  => ALIMLAMA ESTETİĞİ VE EDEBİYAT ÖĞRETİMİ
  => BAĞLANMA VE ÇELİŞKİ
  => Antik Çağ’da Tarih Yazmak
  => TARİHÎ ROMANDA POST-MODERN ARAYIŞLAR
  => Kültürel Batılılaşma
  => GARPÇILAR VE GARPÇILAR ARASINDAKİ FİKİR AYRILIKLARI
  => Harf Devrimi Üzerine Yeniden Düşünmek
  => EDEBİYAT ÖĞRETİMİNDE WALDMANN MODELİ
  => KEMÂL AHMED DEDE VE TERCÜME-İ MENÂKIB-IMEVLÂNÂ’SI
  => TARİHSEL GELİŞİM SÜRECİ İÇERİSİNDE URDUCA
  => Avrupalılaşmak mı, Avrupalılaştırmak mı?CEMİL MERİÇ
  => ŞAİRANE BİR ÇEVİRİ yahut TOPLUMBİLİMİN SERÜVENLERİ Cemil MERİÇ
  => 47 LİLER YAHUT BİR ROMANIN DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ
  => ZAMAN, ZAMAN – I TERAKKİ Cemil Meriç,
  => Kırk Ambar (Cilt1)
  => KADIN RUHU, Cemil Meriç
  => Umrandan Uygarlığa-C.Meriç
  => Balzac’tan önce modern roman-Cemil Meriç
  => ARİSTARK’LA ZOİL-c.meriç
  => ELİNDE CENNET AÇAN ZEND AVESTA- c.meriç
  => SELEFÎLİK–SÛFÎLİK VE ÂKİF-SÜLEYMAN ULUDAĞ
  => Mehmet Âkif- Mâhir İz’e Yazdığı Mektuplar
  => DİDO SOTİRİYU’NUN ROMANI GİBİ BİR ROMANIMIZIN OLMAYIŞI
  => HİLMİ YAVUZ’UN DENEMECİLİĞİ
  => İRONİ KAVRAMI, GERÇEKÜSTÜCÜLÜK VE ERCÜMEND BEHZAD LAV ŞİİRİ ÜZERİNE
  => OKUNAMAYAN ROMANLAR
  => Gelenekçilik Geleneğe Dahil Değil
  => Türk Tiyatrosunda İronik Söz, İronisiz Metin
  => Postmodernist İroni
  => NÂZIM HİKMET ŞİİRİNİN SİYASİ ETKİLERİ
  => NÂZIM HİKMET ŞİİRİNDE SİNEMASAL ÖĞELER
  => Savaş
  => Newton, Goethe ve Sosyal Bilimler
  => Bir Afyon (!) Olarak Diktatörlükten Demokrasiye Futbol
  => Adorno Yüz Yaşında
  => Theodor Adorno: Kültür Endüstrisini Yeniden Düsünürken
  => ADORNO'NUN KÜLTÜR ENDÜSTRİSİ KAVRAMI ÜZERİNE
  => ADORNO’NUN KÜLTÜR ENDÜSTRİSİ KAVRAMI ÜZERİNE
  => Frankfurt Okulu
  => TARİHİ MADDECİLİK VE KAPİTALİZM - ÖNCESİ TOPLUMLARASYA TOPLUMU - FEODALİTE Asaf Savaş AKAT
  => POSTMODERNİZM GEÇ KAPİTALİZMİN KÜLTÜREL MANTIĞI
  => Postmodernizm Ya da Geç Kapitalizmin Kültürel Mantığı 2
  => Postmodernizm Ya da Geç Kapitalizmin Kültürel Mantığı 3
  => DİMİTRİ KANTEMİR'İN DOĞUBİLİM ARAŞTIRMALARINA KATKISI Georges Cioranesco
  => DİMİTRİ KANTEMİR'İN DOĞUBİLİM ARAŞTIRMALARINA KATKISI Georges Cioranesco 2
  => II. MEŞRUTİYET'TE SOLİDARİST DÜŞÜNCE: HALKÇILIK Zafer Toprak
  => II. MEŞRUTİYET'TE SOLİDARİST DÜŞÜNCE: HALKÇILIK Zafer Toprak 2
  => Türkoloji Araştırmaları Makaleler Veritabanı
  => Yeni Makaleler
  => Türkoloji Araştırmaları Dergisi
  => Türkoloji Makaleleri
  => ŞAİR DUYARLILIĞI Afşar TİMUÇİN
  => Yazılar.....
  => SEÇME YAZILAR
  => EDEBİYAT Tez / Makale / Kitap ara
  => Orhan Pamuk: Babamın bavulu Nobel konuşması
  => PiVOLKA'da Çıkan Yazılar
  => Amin Maalouf Üstüne
  => Öykünün Yüzyılı /Feridun ANDAÇ
  => Cumhuriyet Dönemi Türk Felsefesinde Bir Hareket Noktası Olarak Teoman Duralı-oktay taftalı
  => Sofist Bilgeliğin "Empirist" Dayanakları Üzerine 0.TAFTALI
  => Birlik ve Liderlik Hayalleri O.TAFTALI
  => Eğitilemeyen Bir Varlık Olarak İnsan O.TAFTALI
  => Çağdaş Bir Tarım Toplumuna Doğru O.TAFTALI
  => Sosyo-Politik Bağlamda Bir Dekadans Olarak Bilgi Toplumu O.TAFTALI
  => Aşkla Varolan Hayatlar O.TAFTALI
  => Batı Medeniyetinin Mutsuz Çocuğu Entelektüel O.TAFTALI
  => Nihat Genç Yazıları
  => Batılı Tarih Bilimi ve Tarihin Mantığı
  => Bir Hayat Alanı Olarak Aile O.TAFTALI
  => Bir Savaşın Kavramları Üzerine
  => Çalışma ve Erdem Kavramları Arasındaki İlgi Üzerine O.TAFTALI
  => Değer Üreten Hayatlar
  => Doğu'nun Hayal Ülkesi O.TAFTALI
  => Dostlukla Yükselen Hayatlar O.TAFTALI
  => Şiirimizin Hazin Sonu O. TAFTALI
  => Soğuk ve Sıcak Hayatlar OKTAY TAFTALI
  => Yalanın Fenomenolojisi O. TAFTALI
  => Günümüzde Medya Kılavuzluğu - Günümüzde Medya Kılavuzluğu
  => Ermeni Meselesinin Kökenini Batının Irkçılığında Aramak Lazım Prof. Dr. Türkkaya Ataöv
  => Osmanlı’dan Lozan’a Musul-Kerkük
  => “Sözümü Tutamadım, Artık Yaşayamam” Turhan Feyizoğlu
  => Gerilla Mustafa Kemal ve Türk Yurtsever Kurtuluş Hareketi Turhan Feyizoğlu"
  => SİYASİ TARİH YAZILARI -YEREL TARİH YAZILARI
  => Yazarlar - yazılar
  => TÜRKİYE’DE MUHAFAZAKÂRLIĞIN DÜŞÜNSEL - SİYASAL TEMELLERİ
  => yazılar 1
  => yazılar2
  => türk dünyası
  => Derin devlet
  => YAZILAR,
  => SOSYOLOJİ.
  => YAZILAR,,.
  => TANZİMAT DÖNEMİ
  => İdealizm-Realizm
  => Cemil Meriç..
  => ilhan berk
  => NİYAZİ BERKES’İN TÜRK KİTLE İLETİŞİM TARİHİNE KATKILARI
  => yazılar.
  => yazılar..
  => yazılar,
  => yazılar,,
  => yazılar.,
  => YAZILAR.
  => YAZILAR..
  => YAZILAR-
  => YAZILAR-,
  => yazılar.1
  => y.1
  => y.2
  => y.3
  => y.4
  => y.5
  => y.6
  => y.7
  => y.8
  => y.9
  => y.10
  => y.11
  => y.12
  => y.13
  => y.14
  => y.15
  => y.16
  => y.17
  => y.18
  => y.19
  => y.20
  => y.21
  => y.22
  => y.23
  => y.24
  => y.25
  => y.30
  => y.31
  => y.32
  => y.33
  => y.34
  => y.35
  => y.36
  => y.37
  => y,38
  => y.39
  => y.40
  => y.41
  => y.42
  => y.43
  => y.44
  => y.45
  => y.46
  => y.47
  => İnsan-Mekan İlişkileri
  => SANAT VE ELEŞTİRİ
  => Türkiye’de olumsuz Pierre Loti eleştirileri
  => TÜRKiYE’DE MODERN EDEBİYAT ELEŞTİRİSİ
  => ATATÜRK,
  => MAKALELER:
  => MAKALELER,
  => yz
  => yz1
  => yz2
  => yz3
  => yz4
  => yz5
  => yz6
  => yz7
  => yz8
  => FRIEDRICH NIETZSCHE’NİN TARİH ANLAYIŞI
  => Edebiyat Nedir?
  => YM1
  => YM2
  => YM3
  => YM4
  => YM7
  => YM8
  => YM9
  => İbn Battûta’da “Ahı” Kelimesi ve Anadolu
  => Simone de Beauvoir: Abjeksiyon ve Eros Etiği
  => Toplumsal Cinsiyet Düzenlemeleri
  => Psikanalitik ve Post-Yapısalcı Feminizm ve Deleuze
  => Tarihsel Bir Perspektif Üzerinden İroni Tür ve Tekniklerinin Gelişimi ve Bazı Uygulama Örnekleri Tarihi Gelişim
  => İroni ve Melankoli*
  => İroni, Nostalji ve Postmodern
  => “Daha İyi Anlamak İçin Daha Fazla Açıklamak” İsteyen Bir Yorumbilimci: Paul Ricœur
  => Kendi (Paul Ricœur Üstüne)
  => Sersemleşme Okulu
  => Osmanlı ve Avrupa Arasındaki Karşılıklı Etkileşimde Etnomaskeleme
  => Antik Yunan Tragedyasının Metafiziği
  => Sonbahar Mitosu: Tragedya*
  => Ayrışma, Çatışma ve Fanatizm
  => Fanatizm İlkelliktir
  => Tuhaf Bir Çocuk
  => Huzursuz
  => Benjamin’in Mistisizmine “Üç Yönlü Yol”
  => Renan, Irk ve Millet
  => Varlık, Benlik, Hatırlayış ve Unutuş Üzerine
  => Hangi Kilidin, Hangi Anahtarı?
  => Romanda Tarih
  => Bugün Psikanalizi Tartışmak
  => Kültürde Bakış
  => 1930 Goethe Ödülü Dolayısıyla Frankfurt Goethe Evi’nde Konuşma
  => Jacques Derrida ve Konukseverlik Sorusu
  => Metafiziğin Kalesi Hakkında Düşünmek
  => Hakların İadesi
  => Modern Etiğin İki Temel Direği Agnes Heller
  => Ezoterizme Genel Bir Giriş
  => Turnanın Semahı, Ezoterizmin Zamanı: Bektaşi ve Alevi Zaman Kavrayışla
  => Yeni sayfanın başlığı
  => Ulus-Ötesinden Hukuka Bakmak: Jürgen Habermas
  => Yeni Perspektifler Gerçeğin Çölüne Hoşgeldiniz
  => Orlan: Kırılan Ten Kubilay Akman
  => Pusudaki Ten, Vice Versa
  => Cimri ve Çöp Arasındaki Güçlü İlişki Üzerine
  => Demokrasi Kavramı Üzerine Hayli Spekülatif Bir İrdeleme
  => Benim Çöp Bayramım
  => Kamu Yeniden Kurulurken Kadınlara Ne Olacak?
  => Sonsuzluğun Sınırında: Immanuel Kant
  => Kant ve Üniversite İdeası
  => İki Yüzüncü Ölüm Yıldönümünde: Immanuel Kant ve Kantçılık
  => Kant ve Yeni Kantçılık
  => Otuz Beşinci Gece: Ruh, Can, Hayat, Ölüm, Akıl ve Öte Dünya Üzerine1
  => Ölüm Üzerine Tıbbi Çeşitlemeler
  => Ölüme Karşı Ölüm
  => Avrupa İçin Yeni Bir Ethos Üzerine Düşünceler
  => Avrupa ve Ötekileri
  => Sûfî Şiirinin Poetikası
  => Byron ve Romantiklik
  => Kötülük Toplumu ve Biçimin Muhalefeti
  => Balkanlar: Metaforların Çarpıştığı Bir Savaş Alanı
  => Badiou: Etik Üzerine
  => “Semen est Sanguis" Yahudilikte ve Hıristiyanlıkta Kan
  => Âdet Kanaması Tecrübesi: Sınırlar ve Ufuklar
  => Said ve Saidciler ya da Üçüncü Dünya Entelektüel Terörizmi
  => Kültür Endüstrisini Yeniden Düşünürken
  => Adorno ve Tanrının Adı
  => Kant, Adorno ve Estetiğin Toplumsal Geçişsizliği
  => Adorno ve Berg
  => İbn Battûta Seyahatnamesi
  => Irak Savaşı ve Sivil Etkinlikler
  => Yamalı Çelişkiler Semti: Saraybosna'dan Yenibosna'ya
  => Halkla Birlikte Bir Çağdaş Kent Söylemi Üzerine
  => Yeni Dünya Düzeninin Sonu?
  => Selçuklular Anadolu’da
  => Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubâd Dönemine (1220-1237) Bir Bakış
  => 13. Yüzyılın Başında Anadolu’da Ticaret
  => Selçuklular Döneminde Anadolu’da Felsefe ve Bilim (Bir Giriş)
  => Nietzsche ve ‘Akla’ İsyan
  => Bizans Manastır Sistemine Giriş
  => Öğrenci Radikalizmi Üzerine Düşünceler
  => 1968’i Yargılamak ya da 68 Kuşağına Mersiye
  => “Gelecekte İnsanlara Çok Güzel Görüneceğiz”
  => Nevroz, Psikoz ve Sapkınlık
  => Üniversitede Psikanaliz Öğretmeli miyiz? Sigmund Freud
  => Psikanalist Kimdir?
  => Nerelisiniz?
  => Irak’a Kant Çıkarması
  => Bizans Şaşırtıyor
  => 12 eylül dosyası
  => FETHİ NACİ: Cesur, Gerçekçi Ve Halkçı... İzzet Harun Akçay
  => SON OKUDUKLARIM- İzzet Harun Akçay
  => Sabahın yalnız kuşları-İzzet Harun Akçay
  => Bir Portre - Cahit Sıtkı TARANCI - Şükran KURDAKUL
  => ŞİİR NEDİR? Cahit Sıtkı TARANCI
  => Afşar TİMUÇİN - Şair Duyarlığı
  => Ahmet KÖKLÜGİLLER - Karacaoğlan'ın Yaşamı ve Şiirleri
  => Atilla ÖZKIRIMLI - Dadaloğlu ve Çevresi
  => Aysıt TANSEL - Metin Eloğlu
  ARAŞTIRMA-İNCELEME
  SÖYLEŞİ
  DENEME
  ATTİLA İLHAN
  ATTİLA İLHAN-KÖŞE YAZILARI
  E-KİTAP
  ANSİKLOPEDİK
  SATRANÇ VİDEO DERSLERİ DÖKÜMANLAR
  SATRANÇ OYNA
  ŞİİR
  DİL ANLATIM TÜRK EDEBİYATI - LİSE KAYNAK
  EDEBİYAT RADYO
  EDEBİYATIMIZDA ŞİİR ROMAN ÖYKÜ (dinle)
  100 TEMEL ESER (dinle)
  100 TÜRK EDEBİYATÇISI (dinle)
  SESLİ KİTAPLAR
  FOTOĞRAF ÇILIK
  E-DEVLET
  EĞİTİM YÖNETİMİ DENETİMİ
  RADYO TİYATROSU
  ÖĞRETMEN KAYNAK
  EDEBİYAT TV
  SÖYLEŞİLER - BELGESELLER TV
  RADYO KLASİK
  TÜRKÜLER
  GAZETELER MANŞETLER
  ÖYKÜ ANTOLOJİSİ
  DERGİLER - KİTAPLAR - KÜTÜPHANELER
  E-DERGİ
  KİM KİMDİR BİYOGRAFİLER
  ZİYARETÇİ DEFTERİ
  İLETİŞİM
  EDEBİYAT OKYANUS
1930 Goethe Ödülü Dolayısıyla Frankfurt Goethe Evi’nde Konuşma
1930 Goethe Ödülü Dolayısıyla Frankfurt Goethe Evi’nde Konuşma*
Sigmund Freud


 

Hayatımda gerçekleştirdiğim bütün çalışmalar tek bir amaca yönelmiştir. Sağlıklı insanların ve hastaların ruhsal durumlarında meydana gelen en küçük rahatsızlıklarını gözlemledim ve bu belirtilerden hareketle bu ruhsal etkenlerin hizmetindeki aygıtın yapısını ve bu yapı içinde birlikte ya da birbirlerine karşıt biçimde etkin olan güçleri ortaya çıkarmak –ya da anlamak– istedim. Benim, dostlarımın ve meslektaşlarımın bu yolla öğrenebildiğimiz şeyler aynı doğal olgunun parçaları olan normal ve patalojik süreçleri anlatan bir ruh biliminin inşası için anlamlı gözüktü.
Benim için beklenmedik olan bu ödülle beni bu alanın dışına çağırıyorsunuz. Bu evde doğan, çocukluğu bu yörede geçen dünya çapında büyük bir insanın yüzünü hatırlıyorum ve bu yüz, onun karşısında düşüncelerimi savunmam için destekliyor beni. Şu soru ortaya çıkıyor: Bilimin tüm yeniliklerine dikkatli bakışı psikanalize de çevrilmiş olsaydı nasıl davranırdı bu büyük insan?
Goethe birçok alana ilgi duyması açısından kesinlikle kendisi gibi hem sanatçı hem araştırmacı olan Rönesansın üstatlarından Leonardo da Vinci’ye yakındır. Ama insanlığın büyük figürlerinin birbirlerini tekrar etmeleri mümkün değildir ve bu iki büyük insan arasında da çok derin farklılıklar vardır. Leonardo’nun karakterine bakıldığında araştırmacılıkla sanatçılığın uyuşmadığı görülür, biri ötekini aksatmıştır ve hatta sonunda, belki de yok etmiştir1. Goethe’nin hayatında iki kişilik yan yana olmuştur. Zaman zaman nöbetleşe, birbirlerinin egemenliğini tanır bu kişilikler. Leonardo için sıkıntı yaratanın, cinsel ve dolayısıyla ruhsal olan her şeye ilgisini ortadan kaldıran bir gelişim engellenmesi olduğu düşünülebilir. Bu açıdan Goethe’nin dünyası daha özgürce gelişebilmiştir.
Bana göre Goethe, birçok çağdaşımız gibi psikanalizi zararlı olduğu düşüncesiyle reddebilecek biri değildi. Hatta birçok bakımdan psikanalize yakınlaşmıştır. Özsezisiyle birçok saptama yapmıştır ve o zamandan bu yana kanıtladığımız şeyler bulmuştur. Bu saptamalarını, ayrıca bize eleştiriler ve alaylar yöneltilmesine yol açan bir yığın düşünceyi de doğal bularak savunmuştur. Sözgelimi çocuğun yetişkinlerle kurduğu o ilk duygusal ilişkilerin gücü bildik bir şeydi onun için. Bunları “Faust”un ithaf yazısında kısaca belirtmiştir ve onun bu düşüncelerini biz her analizimizde yinelemişizdir:

Vaktiyle pek erken olarak, bulanık nazarlarıma,
Görünmüş olan titrek hayaletler, gene yaklaşıyorsunuz.
Bu sefer sizi yakalamağa teşebbüs edeyim mi dersiniz ?
..................................................................
Eski ve yarı unutulmuş bir masal gibi,
İlk sevgi ve dostluklar da, bunlarla beraber tecessüm ediyorlar.2

Yetişkinliğinde hissettiği en güçlü aşk tutkusunu sevgilisine anlatmaya çalışırken şöyle der: “Ah! Sen bir zamanlar ya kız kardeşim ya da karım olmuşsun benim.”3
Dolayısıyla bu ilk ve ölümsüz ilgilerin aile çevresinden insanlara yönelmiş olduğunu yadsımıyordu o.
Düş yaşamının içeriğini Goethe şu çok anlamlı sözcüklerle dile getirmiştir:

İnsanların bilemediği
Ya da düşünemediği şeyler
Gece vakti göğüslerinin labirentinde
Dolanıp durur.4

Bu büyüleyici sözlerin arkasında Aristoteles’in son derece doğru ve yerinde, eşsiz düşüncesi yatmaktadır: düş görmek uykudaki ruhun etkinliklerinin devamıdır ve bu ifade psikanalizin ilk önemli unsuru olan bilinçdışının tanınmasıyla birleşmiştir. Bu bağlamda çözülemeyen şey sadece düşün çarpıtılması muammasıdır.
Goethe belki de en ince şiirsel düş gücünü yansıttığı “Iphigenia”da çok güçlü bir kefaret, suçluluk baskısından kaçan ve acı çeken bir ruhun kurtuluşu örneğini veriyor5 ve bu arınmanın gerçek ve eksiksiz bir aşk yaşantısının olumlu etkisiyle, duyguların tutkulu patlaması sayesinde gerçekleştiğini dile getiriyor. Dahası kendisi birçok kez psikolojik yardımda bulunmayı denemiştir ve bu bağlamda Prof. Plessing’e yazdığı mektuplarda Kraft6 adını verdiği ve “Fransa Seferi”nde7 anlattığı o talihsiz kişiden söz edilebilir; onun yararlandığı yöntem Katolikliğe özgü günah çıkarma girişiminin ötesine geçer ve çok ilginç ayrıntılarıyla bizim psikanaliz tekniğimizle birleşir. Goethe’ye özgü olmasına rağmen belki çok az bilindiğinden burada ayrıntılı biçimde aktarmak istediğim bir psikoterapötik etki örneğini kendisi çok eğlenceli bulmaktadır. Bayan v. Stein’a8 mektuptan bir alıntı (no.1444, 5 Eylül 1785):

“Dün akşam ruhsal bir güç numarası yaptım9. Herder10 Karlsbad’da yaşadığı çok kötü olaylardan sonra hastalık hastası gerilimleri içinde zor anlar yaşıyordu. Özellikle onunla birlikte yaşayan kişi hasta etmişti onu. Ona her şeyi anlattırdım ve itiraf ettirdim: başkalarının verdiği zararlar11, kendi hataları... en ince ayrıntılarına ve sonuçlarına kadar... Sonunda akladım onu ve bir yandan kendisiyle şakalaşarak bu formülü anlattım ve artık her şeyin yoluna girdiğini ve hepsinin denizin dibine atılmış olduğunu anlattım. O da çok eğlendi böylelikle ve gerçekten de iyileşti.”

Goethe Eros’a her zaman çok değer vermiştir12 ve onun gücünü asla küçümsememiştir, onun ilkel hatta değişken yansımalarını da en yüce ve değerli yansımaları kadar ilgiyle izlemiştir ve öyle sanıyorum ki onun içindeki ve özündeki birliği, ortaya çıktığı bütün biçimleri içinde, vaktiyle Platon’un yaptığı gibi kararlılıkla savunmuştur. Ve “Ruh yakınlıkları”nda13 aşk yaşamına kimya tasarımları alanında gelen bir düşünceyi uygulamıştır: psikanaliz sözcüğünün de doğruladığı bir ilişkidir bu.
Bizlere, analistlere yapılabilecek eleştirileri ve kınamaları göğüslemeye hazırım ben; bu büyük insanı bir analitik araştırma nesnesi durumuna düşürerek kendisine gösterilmesi gereken saygıyı zedelediğimiz için Goethe’nin himayesi altında bulunma hakkımızı yitirme tehlikesiyle karşı karşıyayız. Ben analitik araştırmanın böyle bir amacı ve sonucu olduğu düşüncesini kesinlikle reddediyorum.
Goethe’yi her zaman yüceltmiş olan bizler, onun yaşamını mevcut notlardan ve öykülerden hareketle yeniden tasarladıklarını iddia eden yaşamöykücülerin çabalarına çok da fazla karşı çıkmıyoruz. Ama bu yaşamöyküleri ne verebilir bize? Bunların en iyisi ve en eksiksiz olanı önemli olan iki soruya bile cevap veremez.
Onu sanatçı yapan olağanüstü yeteneği aydınlatamaz böyle bir yaşamöyküsü ve yapıtlarının değerini ve etkilerini daha iyi değerlendirebilmemiz için yardımcı olamaz bize. Bununla birlikte gene böyle bir yaşamöyküsünün önemli bir ihtiyacımıza cevap verdiği de kesindir. Tarihsel geleneğin olumsuz karakteri, sözgelimi Shakespeare örneğinde bu ihtiyaca cevap vermediğinde çok açık seçik biçimde hissediyoruz bu durumu. Shakespeare eğer gerçekten Stratford’lu bir küçük burjuvanın cahil ve Londra’da bir tiyatroda zar zor oyuncu olabilmiş oğluysa ya da daha akla yakın bir olasılıkla doğuştan soylu ve son derece kültürlü, tutkularında sınır tanımayan, bir tür aşağı sınıftan aristokrat Edward de Vere, on yedinci Oxford Kontu, veraset yoluyla Lord Great Chamberlain14 olmuş olan kişiyse onun komedilerini, trajedilerini ve sonelerini kimin yazdığını bilememek hepimize zor geliyor. Ancak yapıtlarının son derece anlamlarla yüklü olduğunu bildiğimiz böyle bir insanın yaşamındaki olaylarla ilgili bilgi toplama gereksinimi nasıl haklı kılınabilir? Genel olarak, bunun, bu çapta bir insanı aynı zamanda insani düzlemde de bize daha yakın kılma arzusu15 olduğu söyleniyor. Kabul edelim bu düşünceyi: dolayısıyla, bu, bu türden insanlarla duygusal ilişkiler kurma, onları babaların, hocaların, tanıdığımız ya da etkilendiğimiz insanların yanına koyma gereksinimi ve onların kişiliklerinin yapıtları kadar yüce ve hayranlık verici olacakları beklentisidir.
Bununla birlikte bu bağlamda başka bir gerekçenin de söz konusu olduğunu anlıyoruz. Yaşamöykücünün gerekçesinde bir itiraf da vardır. Yaşamöykücünün istediği hiç kuşkusuz kahramanı gözden düşürmek değildir, onu bize yakınlaştırmaktır. Bununla birlikte bizi kahramandan ayıran mesafeyi kısaltmak, aslında onun değerini düşürmeye neden olur. Ve bu bağlamda kaçınılmaz bir şey vardır: Büyük bir adamın yaşantısıyla ilgili olarak bilgilerimiz arttıkça bir yandan da çeşitli vesilerle onun aslında bizden daha fazla, daha iyi şeyler yapmış olmadığının ve dolayısıyla da insani düzlemde bize gerçekten yaklaşmış olduğunun söylendiğini de duyarız. Bununla birlikte yaşamöyküsü disiplininin çabaları bence meşru görülebilir. Bizim babalara ve hocalara karşı tavrımız her zaman ikirciklidir çünkü onları yüceltmemizde hem başkaldırı hem de düşmanlık vardır. Bu ruhsal bir yazgıdır, gerçeği şiddetle bastırmadan hiçbir şeyin değiştirilmesi mümkün değildir bu alanda ve bu kaçınılmaz bir biçimde yaşamöykülerini irdelemek istediğimiz bu büyük insanlarla ilişkimize kadar uzanır.
Eğer psikanaliz yaşamöyküsü disiplininin hizmetine giriyorsa doğal olarak bu disiplinin maruz kaldığından daha sert bir muamale görmeme hakkına sahiptir. Psikanaliz başka yollardan elde edilemeyen birçok açıklama getirebilir ve böylece dürtüsel eğilimler, yaşanmış deneyler ve sanatçının yapıtları arasında kurulabilecek yeni bağlantıları ortaya çıkarabilir. Düşüncemizin belli başlı işlevlerinden biri dış dünyanın gereçlerine ruhsal anlamda egemen olmak olduğuna göre, büyük bir adama uygulandığında yapıtının büyüklüğünün anlaşılmasına yardımcı olan psikanalize teşekkür etmek gerekir. Ama itiraf ediyorum ki Goethe örneğinde pek fazla yol alamadık. Ve bunun nedeni sadece Goethe’nin şair olarak çok fazla itirafta bulunan biri olması değil, onun aynı zamanda çok fazla özyaşamöyküsel yazılara rağmen kendisini ustaca gizleyen biri olmasıdır. Burada Mephistofeles’in sözlerini düşünmekten alamıyoruz kendimizi:

“Çok iyi bildiğin bir şey olsa da
Çocuklara söyleyemezsin onu.”16

Çeviren: İsmail Yerguz

Notlar

1 Bkz. Freud, Eine Kindheitserinnerung des Leonardo da Vinci (Leonardo da Vinci’nin bir çocukluk anısı), GW, VIII; OCP. P.S.
2 Faust I, 1-3. ve 11-12. dizeler.
“Ihr naht euch wieder, schwankende Gestalten,
Die früh sich einst dem trüben Blick gezeigt,
Versuch’ich wohl euch diesmal festzuhalten?”
........................................................................
“Gleich einer alten, halbverklungnen Sage
Kommt erste Lieb’ und Freundschaft mit herauf.”
3 Charlotte von Stein’a şiir-mektup (14 Nisan 1776).
4 “An den Mond” adlı şiirin son kıtası Freud tarafından ikinci versiyonuyla aktarılmıştır (1789): “Was von Menschen nicht gewusst Oder nicht bedacht Durch das Labyrinth der Brust Wandelt in der Nacht.” Kıtanın ilk versiyonu (1776-1778) şöyleydi: “Was des Menschen unbewusst Oder wohl veracht’...” “İnsanlar için bilinçdışı olan Hatta insanların hor gördüğü...”
5 Bkz. “Iphigenie au Tauris” (Iphigénie en Tauride, 1787), 1358. dize:
“Es löset sich der Fluch, mir sagt’s das Herz” “Uğursuzluk bitiyor, kalbim öyle söylüyor.”
6 Gerçekten de ailesi bilinmeyen ve hayatla bir türlü barışamayan Kraft’ı Goethe maddi, manevi himayesine almıştır (1778-1785). Goethe ona 11 Kasım 1778-3 Eylül 1783 arasında yirmi bir mektup yazmıştır ve bunlar onun bu dönemde yazdığı en uzun ve en özgün mektuplardır. Kraft 1785’te ölmüştür.
7 “Werther ateşi”yle sarsılan Friedrich Victor Plessing (1749-1806) 1777’de Goethe’ye iki uzun mektup yazarak yardım istemiştir. 1788’de Darmstadt Üniversitesi’nde profesör oluncaya kadar birçok kez Goethe’den yardım görmüştür; Goethe “Fransa Seferi”nde kendisiyle “romantik ve duygusal ilişkiler yaşamış olduğunu” anlatır.
8 Charlotte von Stein (1742-1827).
9 Goethe’de: gerçek bir psikolojik numara (recht).
10 Caroline, filozof Johann Gottfried Herder’in eşi.
11 Goethe’de Untaten (münasebetsizlikler).
12 Goethe’nin Orpheusçu beş şiirinden birinin (Urworte Orpheus) başlığı “Eros”tur.
13 Die Wahlverwandtschaften (1809). Goethe bu fikri bulmuştu ve İsveçli kimyacı Bergmann’ın bulduğu kavramı (gönül yakınlıkları) romanının adı yapmıştır: Die Wahlverwandtschaften (1785).
14 Comte d’Oxford. Lord Grand Chambellan. Bkz. Freud, “Selbstdarstellung” (“Autoprésentation”) GW, XIV; OCF.P, XVII, s. III, not 1
15 Verlangen.
16 Faust I, dize 1840-1841(Öğrenci sahnesi’yle başlayan) “Das Beste, was tu wissen kanst Darfst du den Buben dock nicht sagen.
İLETİŞİM edebiyatokyanus@gmail.com  
   
Reklam  
 
 
edebiyatokyanus 389525 ziyaretçi (748434 klik) kişi burdaydı!
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=